رحمان بابا

د رحمان بابا په اړه معلومات، ژوندلیک، شاعري او دیوان

د Rahman Baba د پېژندنې لپاره همدومره بس ده چې ټول پښتانه ورته "بابا" وایي.

په پښتو کلتور کې د "بابا" لقب یا هغو پاچاهانو ته ورکول کېږي چې د زور له لارې یې واکمني کړې وي، او یا هغو دروېشانو ته چې د مینې، اخلاقو او کلام په ځواک یې د خلکو زړونه ګټلي وي.

لکه څنګه چې رحمان بابا وایي:

د پالنګ او د پیرۍ حاجت یې نشته
د یارانو نشستن د زړه په تخت دي

همدا وجه ده چې Ahmad Shah Durrani ته د فتوحاتو له امله "بابا" ویل کېږي، خو رحمان بابا د خپل فقر، عاجزۍ او کلام له امله د خلکو د زړونو پاچا شو:

پاچاهان که د ډهلي په تخت نازيږي
خوار فقیر لره د خاورو کنډولۍ دي

د زېږېدو نېټه او کورنی شالید

Rahman Baba په ۱۰۴۲ هجري (1632–1633 میلادي) کې د Peshawar په بهادر کلي کې زېږېدلی دی.

د هغه د پلار نوم عبدالستار و او د مومندو له قبیلې سره یې تړاو درلود.

خو د رحمان بابا مقام له قبیلې لوړ و، ځکه هغه ځان یوازې د مینې انسان باله:

زه عاشق یم سر و کار مې دی له عشقه
نه خلیل، نه داودزی یم، نه مومند

زده کړې او روحاني سفر

رحمان بابا د علم او معرفت مینه‌وال و.

هغه فقه او تصوف له Mulla Muhammad Yusuf څخه زده کړل او نور علوم یې په India کې ترلاسه کړل.

هغه یو لوی عالم او صوفي شو، خو د ریاکارې زاهدۍ سخت مخالف و.

هغه وایي:

د ریا له زاهدۍ زما توبه ده
چې یې کاندي څوک په رسم او په عادات

او د منافق زاهدانو په اړه وایي:

په ورځ وعظ او نصیحت بل ته وایي
په شپه ناست وي د مغان په خرابات

ساده ژوند او شخصیت

رحمان بابا که څه هم غریب و، خو خپل عزت یې هېڅکله له لاسه ورنه کړ.

هغه نه د چا منت بار شو او نه یې دنیا ته سر ټیټ کړ:

زه درم او دینار نه لرم په کور کښې
ولې نور عالم مې بولي دنیا دار

لکه ونه مستقیم په خپل مکان یم
که خزان را باندې راشي که بهار

د رحمان بابا لوړ اخلاق

د رحمان بابا شخصیت د اخلاقو، نرمۍ او قناعت یو مثال و:

په ښه خوی له بدخواهانوبې پروا یم
په نرمۍ لکه اوبه د اور سزا یم

قناعت مې تر خرقې لاندې اطلس دی
پټ د درست جهان پادشاه ظاهر ګدا یم

د رحمان بابا شاعري

د Rahman Baba شاعري د هر انسان لپاره ده — صوفي، عالم، مست، فقیر او عام انسان ټول ترې خوند اخلي.

هغه پخپله د خپل شعر په اړه وایي:

که منکر پرې اعتراض کولی نشي
دا دې شعر دی رحمانه که اعجاز

د هغه شعر ځانګړتیا دا ده چې:

• صوفیان پرې وجد کوي
• واعظان یې په منبر لولي
• مستان پرې مستي کوي
• عام خلک ترې الهام اخلي

د رحمان بابا د شعر اغېز

د رحمان بابا کلام د ټولنې هر قشر ته رسیږي.

صوفیان وایي:

خرقه پوشه په خرقه کښې دي موندلي

مستان وایي:

د څنګ مې دلبر په لاس کښې جام دی

واعظان وایي:

په دنیا کښې که څه کار دی خو د دین دی

د دنیا تارکان وایي:

دا دنیا په احمقانو ده ودانه

همدا جامعیت د هغه د شاعرۍ تر ټولو لوی قوت دی.

د رحمان بابا دیوان

د رحمان بابا ټول اشعار د "دیوان" په نوم مشهور دي، چې د پښتو ادب یوه لویه خزانه ده.

د دې دیوان څو مهمې نسخې دا دي:

• د مولوي احمد نسخه (۱۲۹۳ هجري، لاهور)
• د پروفیسر عبدالمجید افغاني نسخه
• د مولانا عبدالقادر نسخه (1948 لاهور)

دا ټولې نسخې مخکې په دوو دفترونو وې، خو وروسته یو منظم دیوان جوړ شو.

ادبي مقام او نړیواله پېژندنه

نړیوالو پوهانو لکه Henry George Raverty او Thomas Patrick Hughes هم رحمان بابا د پښتو ادب لوی شاعر بللی دی.

خو د هغه اصلي مقام د پښتنو په زړونو کې دی.

مړینه او مزار

Rahman Baba په ۱۱۱۸ هجري (1706–1707) کې وفات شو.

د هغه مزار د Peshawar د هزار خوانۍ په سیمه کې دی، چې نن هم خلک ورته د زیارت لپاره ورځي.

پایله

رحمان بابا یوازې یو شاعر نه و، بلکې یو روحاني لارښود و.

د هغه شاعري د مینې، انسانیت، عاجزۍ او حقیقت پیغام دی.

هغه د پښتنو بابا دی — نه د تورې په زور، بلکې د کلام په ځواک.